طراحی و ساخت ماشینهای چاپ، یکی از مهمترین دستاوردهای خلاقیت، ابتکار و تفکر انسانی است. این روند با آغاز کار هنرمندان چاپ، هنوز هم بسیار ارزشمند است و اعتبار تاریخی آن کاسته نشده است. در چندین قرن گذشته، چاپ و تکثیر به صورت ساده و دستی، با قرار دادن کاغذ روی فرمهای سنگی یا چوبی حکاکی شده، و با استفاده از مالش و اصطکاک دست بر روی آنها، صورت میگرفت.
در اوایل قرن پانزدهم، در همان زمانی که تعداد زیادی از ماشینهای صنعتی به بازار آمده بودند، اولین سیستم ماشینی هدایت فرم برای چاپ و نمونهبرداری ساخته شد و حدود ۳۰۰ سال بدون تغییر ساختاری چشمگیری باقی ماند.
در سال ۱۴۴۰ میلادی، اولین پرس چاپ طبق نقشه یوهاس گوتنبرگ، توسط یک خراط به نام ام کُنرادزاه اشباخ از اهالی اشتراسبورگ آلمان از چوب ساخته شد. این پرس شبیه به پرس کاغذ سازها بود و ویژگیهایی مانند پایه و بدنه اصلی ماشین، سیستم بستر یا حامل فرم و سیلندر فشار را داشت. این پرس، ابتداییترین ویژگیها و نکات مهمی را داشت که در ماشینهای چاپ برجسته بعدی به کار رفتهاند. این پرس هماکنون در موزه گوتنبرگ شهر ماینز آلمان نگهداری میشود.
پرس دستی چوبی
مکانیزم کار:
این دستگاه چاپی که با نام “پرس چاپی” شناخته میشود، در دفعات متعددی از مراحل مختلفی برای چاپ کاغذ استفاده میکرد. ابتدا، با استفاده از مشتههای چرمی به نام “تامپون”، فرم چاپی بهوسیله مرکبدهی مشخصی، ایجاد میشد. سپس کاغذ روی درپوش قرار میگرفت و با استفاده از یک قاب (ماسک) به اندازه فرم چاپی ساخته میشد. در مرحله بعد، با استقرار و گونیا نمودن کاغذ، قاب و درپوش بهصورت محکم بسته میشد تا کاغذ چاپی در حین چاپ به فرم چاپی نزدیک بماند و همزمان از کثیف شدن محافظت شود.
در مرحله بعدی، با استفاده از یک اهرم لنگ، یک تسمه قوی بستر فرم به زیر صفحه فشار داده میشد. با گرداندن محور پیچ اصلی دستگاه توسط یک اهرم، صفحه پرس کاملاً صاف میشد و سپس کاغذ به فرم چاپی پرس میشد. پس از اتمام چاپ، صفحه حامل فرم به خارج هدایت شده، درپوش و قاب کوچک باز میشدند و کاغذ چاپ شده خارج میشد. در کل، این دستگاه چاپی باعث بهبود کیفیت چاپ و افزایش سرعت چاپ در مقایسه با دستگاههای قبلی شده است.
کیفیت کار چاپ شده :
با توجه به اینکه این دستگاه چاپی نسبتاً ساده بود و نهایتاً تنها با استفاده از یک پرس ساده چوبی عمل میکرد، هنرمندان چاپکار میتوانستند با استفاده از تخصص و دانش خود، چاپهایی با کیفیت بالا و زیبا تولید کنند. با این حال، باید توجه داشت که حاصل کار هنرمندان چاپکار نه تنها به دلیل مهارت و تخصص آنها بود، بلکه به دلیل ابزارهایی که در اختیار آنها بود، نیز بود. در هر صورت، چاپهایی که با استفاده از این پرس ساده چوبی تولید شده بود، به دلیل زیبایی و کیفیت بالایشان، همچنان ارزش زیادی دارند و به عنوان یک هنر چاپی قابل تقدیر هستند.
روش کار :
به طور کلی، در آن زمان برای تولید چاپهای با کیفیت بالا، دو نفر چاپکار روی دستگاه پرس چاپی کار میکردند. یک نفر به عنوان استاد چاپ، که کاغذ را در محل خود قرار میداد و کاغذ چاپ شده را از دستگاه برمیداشت و احتمالاً دسته اهرم را میچرخاند، و یک نفر به عنوان استاد مرکبدهی که با استفاده از مشتههای چرمی (تامپون) وظیفه سنگین مرکبدهی یکنواخت به فرم را بر عهده داشت.
با وجود اینکه پرس چاپی بزرگ و محکمی بود، درپوش آن از نظر کار چاپ ضعیف بود. به عبارتی، نمیتوانست با کیفیتی بالا صفحات بزرگ دو برگی را در یک مرحله چاپ کند و باید در دو مرحله چاپ شوند تا کیفیت چاپ حفظ شود.
ساخت اولین پرس فلزی :
در سال ۱۷۷۲، یک حروفریز آلمانی به نام ویلهلم هاس، تغییرات قابل توجهی در پرسهای چاپی را ایجاد کرد. با استفاده از قطعات فلزی در ساخت پرس چاپی، کیفیت چاپ بهبود یافت و این دستگاه به دلیل قدرت و مقاومت بالایی که داشت، از نظر چاپ بسیار قویتر بود. این اصلاحات در پرس چاپی به توسعه دستگاههای چاپی پیشرفتهتر کمک کرد.
